Waarom harde schijven alleen in de cleanroom worden geopend
De cleanroom is het beeld dat elk datarecoverybedrijf laat zien. Interessanter dan het beeld is de reden: de afstanden in een harde schijf zijn zo klein dat gewone kamerlucht een schuurmiddel is.
De orde van grootte
Een harde schijf heeft een of meer magneetschijven die met enkele duizenden omwentelingen per minuut draaien. De lees-schrijfkoppen raken ze niet aan. Ze zweven op een flinterdun luchtkussen dat door de draaibeweging ontstaat — de afstand ligt in het enkelcijferige nanometerbereik.
Een nanometer is een miljoenste millimeter. Ter vergelijking: een rookdeeltje meet enkele honderden, een huidschilfer enkele tienduizenden, een zichtbaar stofdeeltje enkele tien- tot honderdduizenden nanometers. Niets daarvan past tussen kop en schijf.
Wat er tussenkomt, wordt daarom niet overvlogen maar geramd — en vervolgens door de kop over het oppervlak geschoven. De kop komt los, slaat weer neer, schuurt coating weg, en het slijpsel produceert nieuwe deeltjes. Een kopcrash is een zichzelf versterkend proces.
Wat ISO 5 betekent
Cleanrooms worden geclassificeerd naar het aantal deeltjes dat een kubieke meter lucht mag bevatten. De maatgevende norm is ISO 14644-1; die kent de klassen ISO 1 tot ISO 9, waarbij elke trap ongeveer een macht van tien scheelt. De oudere Amerikaanse standaard telde in plaats daarvan deeltjes per kubieke voet en heette daarom „Class 10", „Class 100" enzovoort. Die is ingetrokken, maar de aanduidingen houden hardnekkig stand.
Onze cleanroom is uitgevoerd volgens **ISO 5** — dat komt overeen met de vroegere aanduiding „Class 100". Toegestaan zijn daar ten hoogste 3.520 deeltjes vanaf een halve micrometer per kubieke meter lucht. Ter vergelijking: gewone binnenlucht ligt daar meerdere ordes van grootte boven, in een werkplaats nog aanzienlijk hoger.
ISO 5 is de klasse waarin een harde schijf te openen is zonder dat de lucht zelf een schuurmiddel wordt. Een grovere klasse zou voor veel werkzaamheden volstaan — voor de spleet tussen kop en magneetschijf volstaat zij niet.
Daarom maakt openen de zaak erger
In video’s ziet het openen van een harde schijf er onschuldig uit: zes schroeven, deksel eraf, zicht op spiegelende schijven. De schade ontstaat niet bij het openen, maar bij de volgende start. Tot dan lijkt alles onveranderd.
Daarom is een zelf geopende schijf voor een lab het onaangenaamste geval: de oorspronkelijke storing is er nog, en daaroverheen ligt een tweede die te maken heeft met deeltjes die niet meer te verwijderen zijn.
Kortom
Wat daar werkelijk gebeurt
Koppenwissel
Is het koppenpakket beschadigd, dan wordt het vervangen door een passend exemplaar uit een donorschijf. Passend betekent daarbij veel meer dan „hetzelfde model": aantal en indeling van de koppen, de voorversterker op het pakket, de firmwaregeneratie en de productieserie moeten bij elkaar passen. Een verkeerde donor stuurt de koppen met de verkeerde waarden aan — en beschadigt bij de eerste start het oppervlak.
Werk aan de platters
Zijn schijven vervuild of is de mechaniek vernield, dan worden ze gereinigd of overgezet in een voorbereide schijf. De onderlinge uitlijning van de schijven moet daarbij behouden blijven — anders sluiten de sporen van de afzonderlijke oppervlakken niet meer op elkaar aan.
Uitlezen in plaats van gebruiken
Na de ingreep wordt de schijf niet in bedrijf genomen, maar uitgelezen. Hij draait precies zo lang als voor de kopie nodig is en wordt daarbij alleen gelezen, nooit beschreven.
Wat de cleanroom niet is
Het is geen oplossing voor elektronica. SSD’s, geheugenkaarten, USB-sticks, smartphones en gesoldeerd laptopgeheugen hebben geen bewegende delen en geen open oppervlakken — hun geheugen zit ingesloten in de chipbehuizing. Dat werk vindt plaats onder de microscoop, met microsoldeertechniek, niet onder gefilterde lucht.
Het is ook geen garantie. Een koppenwissel is een ambacht met open afloop: is het oppervlak al vernield, dan verandert de beste donorkop daar niets aan.
Kort beantwoord.
Volstaat een schone kamer niet ook?
Nee. Doorslaggevend is niet of de lucht schoon oogt, maar hoeveel deeltjes van een bepaalde grootte zij bevat. Normale kamerlucht bevat miljoenen deeltjes per kubieke meter in precies het bereik dat een harde schijf gevaarlijk wordt.
Welke cleanroomklasse hebt u?
ISO 5 volgens ISO 14644-1 — onder de oudere, inmiddels ingetrokken Amerikaanse standaard heette deze klasse „Class 100". Toegestaan zijn daar ten hoogste 3.520 deeltjes vanaf een halve micrometer per kubieke meter lucht.
Moet een SSD ook de cleanroom in?
Nee. Het geheugen van een SSD zit in gesloten chipbehuizingen. Daar gaat het om elektronica: printplaat, voedingsspanning, controller en firmware. Dat werk gebeurt onder de microscoop en met microsoldeertechniek.
Is een geopende harde schijf nog te redden?
Soms. Het hangt ervan af of hij na het openen nog gedraaid heeft. Is hij alleen geopend en meteen weer gesloten, dan zijn de kansen duidelijk beter dan wanneer er daarna een startpoging is gedaan.
Wij bekijken uw gegevensdrager.
De Economy-diagnose is kosteloos. U hoort wat er mogelijk is voordat er iets kost — en wat het zou kosten, staat vooraf zwart op wit vast.
Wasserweg 8–10 · 60594 Frankfurt am Main