Waarom gewiste gegevens op een SSD meestal echt weg zijn
De meest verbreide misvatting in de datarecovery: „gewist is nooit echt gewist". Voor harde schijven klopt dat vaak. Voor SSD’s klopt het meestal niet — en de reden ligt in de bouwwijze van het geheugen zelf.
Waarom wissen op een harde schijf nauwelijks iets wist
Op een harde schijf kan elke plek rechtstreeks worden overschreven. Wist u een bestand, dan wordt er daarom helemaal niets overschreven — het besturingssysteem schrapt alleen de vermelding in de inhoudsopgave en markeert de blokken als vrij. De magnetische patronen blijven staan tot er ooit iets nieuws overheen wordt geschreven. Juist daarom zijn gewiste bestanden daar vaak nog na weken terug te vinden.
Waarom flashgeheugen anders werkt
Een SSD kan niet zomaar overschrijven. Er wordt per pagina geschreven, maar alleen in aanzienlijk grotere blokken gewist. Om vier kilobyte te wijzigen zou de SSD dus een heel blok moeten leegmaken — daarom doet hij dat niet. Hij schrijft de nieuwe versie naar een vrije plek en onthoudt in een interne vertaaltabel waar de actuele versie staat.
Die tabel is de eigenlijke kern van elke SSD. Zij vertaalt de adressen die het besturingssysteem gebruikt naar de fysieke posities in het geheugen. Zonder haar is de inhoud van de geheugenchips slechts een ongeordende verzameling brokstukken.
TRIM: het besturingssysteem klikt
Omdat de SSD zelf niet weet welke van zijn gegevens het besturingssysteem nog nodig heeft, bestaat daar een opdracht voor. Bij het wissen laat het systeem de schijf weten: deze adresbereiken zijn niet meer nodig. Precies dat is TRIM, en het staat al jaren overal standaard aan.
De SSD noteert de betreffende bereiken daarop als ongeldig en levert bij het lezen alleen nog nullen — onmiddellijk, nog voordat er fysiek iets gewist is. Op de achtergrond ruimt de garbage collection de blokken daarna daadwerkelijk vrij, zodat ze opnieuw beschreven kunnen worden. Dat gebeurt onafhankelijk van de vraag of u het apparaat gebruikt; het volstaat dat het stroom heeft.
Daarmee is de vraag „gewist of niet" op een werkende SSD in de regel al na korte tijd beslist — en wel definitief. Geen software en geen lab kan gegevens lezen die de controller als ongeldig beschouwt en waarvan de geheugencellen al zijn leeggemaakt.
Wat daaruit volgt
Wanneer een SSD-redding toch lukt
De controller is defect
Wordt de SSD niet meer herkend, meldt hij een verkeerde capaciteit of een vreemde modelnaam, dan is meestal de elektronica of de vertaaltabel getroffen — terwijl de geheugeninhoud zelf ongeschonden is. Juist daarom is het een goed teken als een SSD helemaal niet meer opduikt: TRIM kon dan niets meer opruimen.
Het verlies is niet door wissen ontstaan
Beschadigde beheerstructuren, een afgebroken kopieerbewerking, een defecte partitietabel: daarbij zijn de gegevens niet als vrij gemeld en liggen ze er nog volledig.
Het apparaat stond sinds het wissen uit
Zonder stroom gebeurt er niets. Wie meteen uitschakelt, houdt de deur op een kier — gegarandeerd is daarmee niets, maar het is het verschil tussen „misschien" en „zeker niet".
Externe SSD’s zonder TRIM-doorgifte
Sommige USB-behuizingen geven de opdracht niet door aan de schijf. Op zulke gegevensdragers gedragen gewiste bestanden zich eerder als op een harde schijf. Erop vertrouwen kan niet — het hangt van de behuizing af.
En de versleuteling
Veel moderne SSD’s versleutelen alles wat ze opslaan in de controller — ook als de gebruiker nooit een versleuteling heeft ingeschakeld. De sleutel ontstaat in de controller en verlaat die niet. Dat is handig om de hele schijf snel te wissen, maar heeft voor de datarecovery een onaangenaam gevolg: alleen de geheugenchips uitlezen levert niets op, omdat hun inhoud versleutelde tekst is. Er is geen weg omheen: de oorspronkelijke controller moet weer aan het werk.
Kort beantwoord.
Ik heb een bestand op mijn SSD gewist en de computer meteen uitgezet. Kans?
Mogelijk. Doorslaggevend is hoeveel tijd er tussen wissen en uitschakelen zat en of de garbage collection in die tijd gewerkt heeft. Zeker zeggen valt dat pas na een diagnose — zeker is alleen dat elke volgende start de kans verkleint.
Helpt het om de SSD uit te bouwen en op een andere computer aan te sluiten?
Nee. Zodra de SSD stroom krijgt, kan hij op de achtergrond opruimen — ongeacht op welke computer hij zit en of iemand hem benadert.
Waarom is het dan een goed teken als de SSD helemaal niet meer wordt herkend?
Omdat een controller die niet meer werkt, ook niet meer kan opruimen. Zulke gevallen zijn technisch bewerkelijker, maar de gegevens zijn vaak nog volledig aanwezig.
Wij bekijken uw gegevensdrager.
De Economy-diagnose is kosteloos. U hoort wat er mogelijk is voordat er iets kost — en wat het zou kosten, staat vooraf zwart op wit vast.
Wasserweg 8–10 · 60594 Frankfurt am Main